Nga xem xét phát triển radar cảnh báo sớm trên UAV để bổ sung lực lượng AWACS
Nga đang đối mặt với tình trạng thiếu nghiêm trọng các phương tiện cảnh báo sớm trên không (AWACS), đặc biệt trong nhiệm vụ phát hiện mục tiêu bay thấp. Trước thực tế này, Moscow được cho là đang xem xét phát triển một hệ thống radar cảnh báo sớm gắn trên máy bay không người lái (UAV) nhằm bổ sung cho các máy bay A-50 và trực thăng Ka-31.
Theo kênh Telegram Warhronika, vấn đề phát hiện các phương tiện tấn công đường không ở độ cao thấp đang đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống phòng không Nga. Bên cạnh các radar mặt đất, lực lượng này hiện sử dụng các phương tiện cảnh báo sớm trên không tầm xa, gồm máy bay A-50, phiên bản nâng cấp A-50U và các hệ thống radar trên trực thăng Ka-31.
Tuy nhiên, trong thời gian dài, lực lượng vũ trang Nga được cho là phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các phương tiện AWACS trên nhiều hướng chiến trường. Điều này gây khó khăn cho việc duy trì một mạng lưới radar độ cao thấp liên tục, qua đó làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các “vùng chết” trong hệ thống giám sát trên không.
Bài toán radar nhẹ cho UAV
Nếu quyết định phát triển một hệ thống AWACS mô-đun mới, các nhà thiết kế Nga sẽ phải giải quyết một bài toán kỹ thuật phức tạp: tạo ra một radar có năng lực tương đương những hệ thống như Erieye của Thụy Điển, nhưng có trọng lượng đủ nhẹ để lắp đặt trên UAV.
Một trong những phương án được đề cập là cải tiến radar hàng không Arbalet-AM đang được trang bị trên trực thăng Ka-52M, đồng thời giảm khoảng một nửa trọng lượng của hệ thống. Một hướng khác là phát triển phiên bản đơn giản hóa từ các radar hàng không như AN/APG-81 hoặc AN/APG-83 SABR của Mỹ.
Ngoài ra, giới chuyên gia cũng từng đề cập khả năng phát triển một phiên bản radar mô-đun tương tự EL/M-2052 của Israel. Tuy nhiên, trọng lượng của phiên bản gốc có thể lên tới 200 kg, khiến việc tích hợp lên một UAV hạng nhẹ trở nên khó khăn.
Trong số các radar hàng không do Nga phát triển, dòng Kop'ye được xem là một trong những lựa chọn có trọng lượng tương đối thấp, khoảng 100 kg. Ban đầu, hệ thống này được thiết kế cho các máy bay chiến đấu hạng nhẹ như MiG-21.
Dù vậy, ngay cả trọng lượng khoảng 100 kg cũng có thể vẫn là quá lớn đối với một hệ thống cảnh báo sớm trên không cỡ nhỏ hoặc UAV chuyên dụng. Vì thế, bài toán không chỉ nằm ở việc thu nhỏ radar mà còn đòi hỏi thiết kế lại toàn bộ hệ thống, từ anten, nguồn điện cho tới hệ thống xử lý tín hiệu.
Giảm “vùng chết” và chi phí vận hành
Việc phát triển một hệ thống AWACS trên UAV được cho là có thể mang lại nhiều lợi ích cho mạng lưới phòng không Nga.
Trước hết, các UAV mang radar có thể được triển khai với số lượng lớn hơn và duy trì hoạt động liên tục tại những khu vực cần giám sát. Điều này giúp bổ sung cho các radar mặt đất và hạn chế nguy cơ xuất hiện khoảng trống trong mạng lưới phát hiện mục tiêu bay thấp.
Bên cạnh đó, chi phí vận hành và rủi ro cũng là yếu tố đáng cân nhắc. Trong điều kiện phải duy trì hoạt động giám sát liên tục dọc theo các khu vực biên giới rộng lớn, việc sử dụng máy bay có người lái hoặc trực thăng mang radar sẽ tốn kém hơn đáng kể.
Theo đánh giá được dẫn lại, trong trường hợp một trực thăng Mi-17/171 mang radar bị mất, thiệt hại về nhân lực và phương tiện sẽ lớn hơn nhiều so với một UAV có nhiệm vụ tương tự.
Vì vậy, việc phát triển một hệ thống radar cảnh báo sớm trên UAV không chỉ nhằm bổ sung năng lực AWACS hiện có mà còn có thể giúp Nga giảm chi phí của thành phần hàng không trong hệ thống phòng không.
Dù vậy, để biến ý tưởng này thành một hệ thống hoạt động hiệu quả, Nga vẫn phải giải quyết hàng loạt thách thức về trọng lượng, công suất, khả năng xử lý dữ liệu và độ ổn định của radar. Nếu thành công, một nền tảng AWACS không người lái có thể trở thành giải pháp quan trọng giúp Nga tăng cường năng lực phát hiện mục tiêu bay thấp và thu hẹp các khoảng trống trong mạng lưới radar quốc gia.