XCB-01 Việt Nam và Type 86 Trung Quốc: Hai "hậu duệ" của BMP-1, cách nhau 4 thập kỷ

Cả Việt Nam và Trung Quốc đều từng "lấy cảm hứng" từ cùng một mẫu xe huyền thoại của Liên Xô — chiếc xe chiến đấu bộ binh BMP-1. Trung Quốc làm điều đó từ những năm 1980, cho ra đời Type 86. Còn Việt Nam vừa hoàn thành điều tương tự vào năm 2024, với XCB-01 — xe chiến đấu bộ binh bánh xích đầu tiên hoàn toàn tự sản xuất trong nước. Sau 4 thập kỷ, phiên bản của Việt Nam có gì khác biệt so với "đàn anh" đi trước?

XCB-01 — bước đột phá của công nghiệp quốc phòng Việt Nam

XCB-01 là xe chiến đấu bộ binh bọc thép bánh xích đầu tiên do Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng Việt Nam tự nghiên cứu, thiết kế và chế tạo trong nước. Xe từng được giới thiệu tại cuộc diễn tập của Quân đoàn 12 cuối năm 2023, sau đó được Bộ Quốc phòng thử nghiệm toàn diện và quyết định đưa vào sản xuất tại Nhà máy đóng tàu Z189, Hải Phòng. Xe chính thức ra mắt công chúng tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế 2024.

Về hình dáng, XCB-01 có nhiều nét tương đồng với BMP-1, nhưng kích thước lớn hơn: dài gần 7 m, rộng hơn 3,2 m, cao khoảng 2,1 m, khoảng sáng gầm 37 cm, tổng trọng lượng khoảng 15 tấn. Kíp lái gồm 3 người. Xe dùng động cơ diesel 300 mã lực, tốc độ tối đa 65 km/h trên bộ và 7 km/h dưới nước, có thể vượt dốc 30 độ.

Về hỏa lực, vũ khí chính là pháo nòng trơn cỡ 73 mm, cơ số 40 viên, bắn được cả đạn xuyên và đạn nổ phá mảnh, tiêu diệt mục tiêu ở cự ly 700 m. Đi kèm là 4 tên lửa chống tăng CTVN-18, diệt mục tiêu cơ giới ở cự ly từ 500 đến 3.000 m. Vũ khí phụ gồm súng máy đồng trục PKT 7,62 mm và súng máy phòng không NSV 12,7 mm trên nóc tháp pháo. Xe còn có tổ hợp kính ngắm đa kênh thế hệ mới, phát hiện mục tiêu ở cự ly tới 2.000 m trong mọi điều kiện thời tiết.

Về khả năng bảo vệ, xe có hệ thống cảm biến cảnh báo chiếu xạ laser, tự động bắn lựu đạn khói tạo màn chắn khi bị phát hiện, cùng hệ thống phòng hộ sinh hóa hạt nhân. Giáp nghiêng ở bán cầu trước giúp xe chịu được hầu hết các loại đạn bộ binh thông thường. Đáng chú ý, XCB-01 còn được trang bị điều hòa không khí trong khoang xe — chi tiết thiết thực với khí hậu nóng ẩm của Việt Nam. Cửa ra vào chính đặt ở phía sau, giúp bộ binh đổ quân an toàn giữa trận địa.

Type 86 — "bản sao" BMP-1 của Trung Quốc

Type 86, tên định danh công nghiệp WZ-501, có xuất xứ khá đặc biệt. Đầu thập niên 1980, Trung Quốc có được một chiếc BMP-1 của Liên Xô — nhiều khả năng thông qua Ai Cập — rồi tiến hành sao chép ngược gần như toàn bộ để tạo ra phiên bản riêng. Nguyên mẫu đầu tiên hoàn thành năm 1987, và xe bắt đầu trang bị cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc từ năm 1992.

Xe nặng khoảng 13,3-13,6 tấn — nhẹ hơn XCB-01 khoảng 1,5-2 tấn — dài 6,74 m, rộng 2,97 m, dùng động cơ diesel khoảng 292-298 mã lực, tốc độ tối đa 65 km/h trên bộ, 7-8 km/h dưới nước, tầm hoạt động 410-510 km. Kíp lái 3 người, chở được 8 binh sĩ.

Về hỏa lực, phiên bản gốc dùng pháo nòng trơn 73 mm và tên lửa chống tăng HJ-73 — bản sao của tên lửa AT-3 Sagger Liên Xô — cùng súng máy đồng trục 7,62 mm, gần như sao chép nguyên thông số của BMP-1 gốc. Các phiên bản nâng cấp sau này như Type 86-I hay Type 86G thay pháo 73 mm bằng pháo tự động 25 mm hoặc 30 mm để tăng khả năng đối phó với xe bọc thép hạng nhẹ. Về bảo vệ, xe dùng giáp thép hàn, mức bảo vệ tương đương các xe cùng thời kỳ với BMP-1. Đến nay, Type 86 vẫn còn hơn 1.000 chiếc trong biên chế Trung Quốc, dù không còn được nâng cấp đáng kể sau năm 2020.

So sánh trực tiếp

Về trọng lượng, XCB-01 nhỉnh hơn — 15 tấn so với 13,3-13,6 tấn của Type 86 — cho thấy xe được tính toán để mang thêm giáp và trang bị. Về động cơ và tốc độ, hai xe khá tương đồng, cùng khoảng 300 mã lực và tốc độ tối đa gần bằng nhau.

Về hỏa lực chính, đây là điểm hai xe có "họ hàng" gần nhất khi cùng dùng pháo nòng trơn 73 mm — điều dễ hiểu vì cả hai đều lấy cảm hứng từ BMP-1. Tuy nhiên, XCB-01 mang thêm súng máy phòng không NSV 12,7 mm trên nóc tháp pháo — vũ khí phụ mà bản Type 86 nguyên gốc không có, giúp xe đối phó tốt hơn với mục tiêu bay thấp. Về hệ thống ngắm bắn, XCB-01 có ưu thế rõ rệt với tổ hợp kính ngắm đa kênh thế hệ mới, vượt trội so với hệ thống ngắm bắn khá cơ bản của Type 86 nguyên bản vốn ra đời từ công nghệ thập niên 1980.

Về khả năng bảo vệ, XCB-01 có lợi thế của một thiết kế đi sau gần 40 năm: cảm biến cảnh báo chiếu xạ laser, hệ thống phòng hộ sinh hóa hạt nhân đầy đủ, và cả điều hòa không khí — những trang bị mà bản Type 86 nguyên thủy hoàn toàn không có.

Điểm mấu chốt: dù cùng lấy cảm hứng từ một "người thầy" Liên Xô, Type 86 gần như sao chép nguyên bản BMP-1 để rút ngắn thời gian phát triển, trong khi XCB-01 được thiết kế mới với nhiều cải tiến về cảm biến, vũ khí phụ và hệ thống bảo vệ, tận dụng lợi thế của việc ra đời sau gần 4 thập kỷ.

Ý nghĩa

Type 86 cho thấy giá trị của việc sao chép ngược một nền tảng đã được chứng minh để nhanh chóng có được năng lực sản xuất xe chiến đấu bộ binh trong nước — chiến lược thực dụng giúp Trung Quốc rút ngắn khoảng cách công nghệ trong giai đoạn đầu phát triển công nghiệp quốc phòng.

XCB-01 lại cho thấy một câu chuyện khác: dù cũng chịu ảnh hưởng thiết kế từ BMP-1 giống Type 86, Việt Nam không dừng lại ở việc sao chép mà đã bổ sung hàng loạt công nghệ hiện đại, biến XCB-01 thành phiên bản toàn diện hơn so với người đi trước gần 40 năm tuổi. Tất nhiên, XCB-01 vẫn còn là dòng xe mới, chưa có bề dày thời gian phục vụ và thử thách thực chiến như Type 86 — mẫu xe đã tồn tại hơn 3 thập kỷ trong biên chế Trung Quốc. Nhưng với những gì đã công bố, đây là một khởi đầu đầy hứa hẹn cho dòng xe chiến đấu bộ binh bánh xích "made in Vietnam".

Xem phân tích chi tiết hơn tại video